Tuin
Zaad winnen uit je eigen pluktuin
Er komt een moment in het pluktuinjaar waarop de mooiste bloemen op zijn en er alleen nog bruine bollen aan de stengels hangen. Dat is precies het moment waarop de tuin je iets aanbiedt wat je anders in maart in een winkel koopt. Zaad winnen kost bijna niets, levert planten op die aan jouw grond en jouw wind gewend zijn, en geeft je in het voorjaar meer materiaal dan je zelf nodig hebt.
Welke bloemen zich lenen
Niet elke plant geeft zaad dat doet wat je hoopt. De regel is simpel: eenjarigen die zichzelf bestuiven leveren nakomelingen die op hun ouders lijken, en F1-hybriden niet. Staat er op het zakje waar je zaad vandaan kwam een F1, dan krijg je volgend jaar iets anders terug. Soms leuk, meestal teleurstellend.
Betrouwbaar in de pluktuin zijn zinnia, cosmos, korenbloem, goudsbloem, nigella, lathyrus, zonnebloem en klaproos. Die geven jaar op jaar herkenbare planten. Vaste planten laat ik meestal zitten, want die deel je makkelijker dan je ze zaait. Kruisbestuivers als pompoen doen rare dingen als je verschillende soorten naast elkaar hebt staan, dus daar is zaad winnen een gok.
Wanneer je oogst
Te vroeg is de meest gemaakte fout. Zaad moet aan de plant rijpen, niet in je schuur. Bij zinnia en cosmos wacht je tot de bloembodem bruin en droog aanvoelt en er geen groen meer in zit. Nigella en klaproos vertellen het zelf: die rammelen. Lathyrus wacht je tot de peul papierachtig is en bijna openspringt.
Oogst op een droge dag, het liefst in de middag als de dauw weg is. Zaad dat je nat binnenhaalt, schimmelt in de bewaardoos en dat merk je pas in februari.
Zo pak je het aan
- Markeer in juli de planten waar je zaad van wilt. Kies de sterkste, niet de mooiste bloem: je selecteert op gezondheid, kleur en stevigheid, en die eigenschappen erf je door.
- Laat op die planten een paar bloemen staan en pluk ze niet. Dat kost je een boeket en levert je een jaar zaad op.
- Knip de rijpe zaaddozen met een stukje steel eraf en leg ze los in een papieren zak of een kartonnen doos. Geen plastic, want daarin blijft vocht hangen.
- Laat ze twee weken nadrogen op een luchtige plek binnen, niet in de volle zon. Een zolder of een lege slaapkamer werkt beter dan een vensterbank.
- Dop het zaad boven een bakje en scheid het van de kaf. Een theezeef of een fijn vergiet doet dat sneller dan je vingers. Perfect schoon hoeft niet, maar plantenresten trekken vocht aan.
- Stop het zaad in een papieren envelop, schrijf soort, kleur en jaartal erop, en bewaar de enveloppen in een gesloten trommel op een koele donkere plek. De schuur is te vochtig, de woonkamer te warm.
Enveloppen, papieren zakjes en etiketten haal je bij een kantoorboekhandel of gewoon bij de Hema, en die kosten minder dan één zakje zaad. Een blikken trommel uit de kringloop werkt beter dan een plastic bak, omdat blik geen vocht doorlaat en donker is.
Wat je nodig hebt
- Papieren zakjes of enveloppen, geen plastic
- Een fijne zeef of vergiet om te schonen
- Etiketten of een potlood dat op papier blijft staan
- Een blikken of glazen bewaardoos met deksel
- Eventueel een zakje silicagel tegen restvocht
Waarom ik dit belangrijker vind dan het geld
Het bespaart inderdaad, maar dat is niet de reden dat ik het elk jaar doe. Zaad uit je eigen tuin komt van planten die het bij jou hebben uitgehouden. Die op jouw kleigrond of jouw zandgrond wortelden, die jouw voorjaarsnachtvorst overleefden en jouw wind aan de rand van de tuin. Na een paar jaar merk je dat verschil: je zinnia’s staan steviger dan die uit het zakje, omdat je zonder er over na te denken elk jaar de sterkste hebt uitgekozen.
En er is iets praktisch: je hebt te veel. Dat maakt je royaal met zaaien. Wie een zakje van vier euro heeft, zaait voorzichtig en houdt over. Wie een envelop vol heeft, zaait dik, dunt uit en houdt de beste planten over. Dat levert een vollere tuin op dan welke bemesting ook.
Kiemkracht en hoe lang je bewaart
De meeste bloemzaden blijven twee tot drie jaar goed, sommige langer. Twijfel je, doe dan in februari een kiemproef: leg tien zaadjes op vochtig keukenpapier in een afgesloten bakje op kamertemperatuur en kijk na tien dagen hoeveel er kiemen. Komen er zeven op, dan zaai je gewoon iets dikker. Komt er niets, dan weet je dat voordat je een hele bak vult.
Zaad winnen past goed in de periode waarin je toch de tuin doorloopt om de pluktuin winterklaar te maken. Dezelfde ronde, twee opbrengsten. Bij lathyrus is het extra de moeite waard, omdat je daar zelf kunt sturen op de kleuren die je het mooiste vond. En als je in het najaar toch je pluktuinjaar evalueert, dan liggen de enveloppen er al klaar voor het plan van volgend seizoen.
Wat je in september in een envelop stopt, is je tuin van volgend jaar. Dat is een prettiger gedachte dan een bestellijst.