Hagen en heggen: kiezen, planten en snoeien

Een haag is de traagste beslissing in je tuin en tegelijk een van de goedkoopste. Je zet planten van een paar euro per stuk in een sleuf en vijftien jaar later staat er een groene wand waar in mei merels in nestelen. Op deze pagina zet ik bij elkaar wat je nodig hebt om die keuze goed te maken: welke soort bij jouw grond past, wanneer je bestelt en plant, hoe je snoeit zonder dat de onderkant kaal wordt, en wanneer een schutting of hekwerk toch handiger is. Ik schrijf vanuit mijn eigen tuin op zware klei, waar beuk het na drie jaar opgeeft en haagbeuk gewoon doorgroeit.

Begin bij de grond, niet bij het tuincentrum

De meeste haagplanten die sneuvelen, gaan niet dood aan de winter maar aan hun standplaats. Beuk wil goed doorlatende grond en verliest planten zodra het in de winter blijft plassen, terwijl haagbeuk op precies diezelfde plek prima staat, er van een meter afstand vrijwel hetzelfde uitziet en per meter ook nog minder kost. Taxus blijft als enige van de vier in januari een echte muur, maar groeit 15 tot 25 centimeter per jaar en kost al snel het driedubbele. In de vergelijking van beuk, haagbeuk, liguster en taxus staan groei per jaar, aantal planten per meter, snoeimoment en richtprijs per meter naast elkaar, inclusief de waarschuwing die je zelden op een kweeklabel leest: taxus is ook gedroogd dodelijk giftig voor paarden en rundvee.

Staat er al een haag op de verkeerde plek, dan hoef je hem niet af te schrijven. Een Portugese laurier verhuist prima in maart, april, oktober of november, mits je ruim uitgraaft en een stevige kluit overhoudt. Hoe je een laurierhaag verplant zonder hem te verliezen lees je stap voor stap, van het plantgat dat je vooraf klaarzet tot de nazorg in de weken erna.

Haag, schutting of hekwerk

Groen groeit langzaam en hout staat er meteen. Dat is in de kern het verschil, en het is de reden dat de meeste tuinen een combinatie hebben. Een houten wand filtert straatgeluid, breekt de wind en geeft je vanaf dag één beslotenheid, en wat een schutting werkelijk toevoegt aan een tuin gaat verder dan alleen inkijk: hij dient ook als ruggengraat voor klimplanten en als drager van verlichting. Wil je het inkijkprobleem van bovenburen oplossen, dan werken leibomen vaak beter dan een hogere schutting, want die nemen onderin nauwelijks ruimte in. Dat idee en een paar andere oplossingen staan bij elkaar in de manieren om meer privacy in je tuin te maken.

Voor lange stukken waar je vooral wilt afbakenen en niet wilt afschermen, is gaas de goedkoopste route. Harmonicagaas kost weinig, laat licht door en werkt tegelijk als klimrek voor klimop of kamperfoelie, en in de uitleg over harmonicagaas en de bijbehorende maaswijdtes zie je meteen waarom je voor kippen kleinere mazen nodig hebt dan voor een hondenren. Gaat het om een bedrijfsperceel in plaats van een achtertuin, dan gelden andere eisen aan hoogte en sterkte. De hekwerktypen voor het afzetten van een terrein zetten spijlenhekken, enkelstaafmatten en dubbelstaafmatten op een rij met richtprijzen per paneel.

Van bestellen tot planten

De bestelperiode voor haagplanten met blote wortel begint in september, de levering volgt vanaf november. Wie in maart pas bedenkt dat die schutting eigenlijk een haag had moeten zijn, koopt planten in pot en betaalt daar twee tot drie keer zoveel voor per meter. Meet dus in het najaar, reken uit hoeveel planten je nodig hebt en bestel er twee tot drie extra. Die zet je achterin de tuin in een rij, zodat je bij uitval in jaar twee kunt bijzetten met een plant van dezelfde leeftijd en dikte.

Planten kan van half november tot ongeveer half maart, zolang het niet vriest en de grond niet verzadigd is. Graaf een sleuf van ongeveer 40 centimeter breed en 40 diep in plaats van losse gaten, meng de uitgegraven grond met goed verteerde compost en zet de planten op dezelfde diepte als ze op de kwekerij stonden. Waarom je die compost en later een laag mulch gebruikt in plaats van kunstmest, staat helder uitgelegd bij tuinonderhoud dat de bodem opbouwt in plaats van uitput. Wil je naast de haag hoogte, dan doet een boom met meerdere stammen dat sneller dan een rij extra haagplanten. Wat meerstammige bomen toevoegen aan een tuin is vooral hun open kroon: ze geven schaduw en structuur zonder de border eronder in het donker te zetten.

Wat je nodig hebt bij het planten

• Spade en een spitvork, plus een kruiwagen voor de uitgegraven grond
• Twee zakken goed verteerde compost per vijf meter haag, te koop bij tuincentrum of bouwmarkt
• Een lang stuk touw en twee stokken om de rij recht uit te zetten
• Een emmer of gieter, ook als het regent op de plantdag
• Twee tot drie reserveplanten uit dezelfde partij van de kwekerij

Snoeien: één keer per jaar is meestal genoeg

Beuk, haagbeuk en liguster snoei je eind juni, taxus eind augustus. Groeit je liguster hard, dan komt daar een tweede en soms derde beurt bij, want die soort doet 40 tot 60 centimeter per jaar. Het belangrijkste is niet wanneer je snoeit maar welke vorm je aanhoudt: houd de haag onderin breder dan bovenin, met een paar centimeter verschil per meter hoogte. Doe je dat niet, dan krijgt de onderste dertig centimeter geen licht meer en wordt die kaal, en bij beuk en haagbeuk krijg je dat vrijwel niet meer dicht. Precies dat stuk had je de haag voor geplant.

Maand	Wat er te doen is
September	Meten, aantallen berekenen en blote wortel bestellen bij een haagkwekerij
November tot maart	Planten in een sleuf, niet bij vorst of verzadigde grond
Maart en april	Compost aan de voet, daarna een laag mulch tegen uitdroging
Eind juni	Beuk, haagbeuk en liguster scheren, zijkanten schuin naar boven
Juli en augustus	Eerste twee zomers ruim water geven, ook bij bewolkt weer
Eind augustus	Taxus snoeien, liguster zo nodig een tweede keer
Oktober	Uitval vervangen met de reserveplanten uit je eigen rij

Hout en gaas vragen ook onderhoud

Een schutting krijgt regen, zon, wind en algen over zich heen en gaat aanzienlijk langer mee als je hem behandelt. Het verschil zit vooral in de voorbereiding: een droge periode uitkiezen, niet in de brandende zon werken en het hout eerst grondig reinigen. In het stuk over een schutting verven met duurzame verf lees je waarom die mildere verven vaak matter uitpakken en de houtnerf zichtbaar laten, wat naast een haag rustiger oogt dan een dichte plastic laag.

Heb je katten en wil je ze binnen de tuin houden zonder overal netten te spannen, dan is er een oplossing die op een bestaande houten schutting past. Bij schrikdraad dat katten binnen de erfgrens houdt gaat het om een korte, milde impuls die de meeste katten binnen een paar dagen begrijpen, en het houdt meteen buurtkatten uit je zandbak.

Een haag doet meer dan afschermen

Een haag is de enige erfafscheiding die tegelijk nestgelegenheid, schuilplaats en voedsel is. In een dichte haagbeuk zitten in mei merels en heggenmussen, en in de winter hangen koolmezen tussen het achtergebleven zaad. Laat je een stuk liguster bloeien in plaats van het strak te scheren, dan zit die bloei in juli vol zweefvliegen en vlinders. Bij mij is de haag aan de straatkant netjes geschoren en mag het stuk achterin, langs de composthoop, gewoon uitgroeien. Twee snelheden in dezelfde haag lost de spanning tussen strak en levendig meestal op.

Hoe een haag oogt hangt ook af van wat ervoor staat. Een strook lage beplanting langs de voet werkt beter dan losse plukjes ertussen, en bij lavendel aan de zuidkant houd je minstens zestig centimeter afstand zodat de haag hem niet uit de zon zet. Wie de tuin als geheel opnieuw indeelt, heeft aan het stappenplan voor een tuinontwerp waarin groen en gebruik samenkomen een goed begin. En zodra het donker wordt, bepaalt licht de sfeer: in het stuk over materialen en verlichting die een tuin sfeer geven zie je hoe een enkele spot tegen een haag of boom ’s avonds meer doet dan een rij lampjes langs het pad.

Veelgestelde vragen over hagen en heggen

Hoeveel haagplanten heb ik per meter nodig?

Voor beuk en haagbeuk reken je vier planten per strekkende meter, voor liguster vier tot vijf en voor taxus drie tot vier. Bestel altijd twee tot drie planten extra uit dezelfde partij. Die zet je apart in de tuin als reserve, zodat je in jaar twee een gat kunt opvullen met een plant van gelijke leeftijd. Een verse jonge plant tussen vierjarige buren wordt weggeconcurreerd en blijft achter.

Wanneer kan ik een haag planten?

Planten met blote wortel kan van half november tot ongeveer half maart, zolang het niet vriest en de grond niet verzadigd is. Planten in pot kun je het hele jaar door in de grond zetten, maar ze kosten twee tot drie keer zoveel per meter en slaan in de zomer minder makkelijk aan. Bestel blote wortel vanaf september, want populaire maten zijn in oktober vaak al uitverkocht.

Waarom wordt mijn haag onderin kaal?

Bijna altijd omdat de haag bovenaan breder is dan onderaan. De bovenste takken vangen dan al het licht en de onderste dertig centimeter verliest zijn blad. Snoei de zijkanten schuin, met ongeveer twee centimeter versmalling per meter hoogte. Bij liguster groeit zo’n kale voet er meestal weer dicht, bij beuk en haagbeuk krijg je hem vrijwel niet meer terug.

Is taxus gevaarlijk voor dieren?

Ja, en dat wordt zwaar onderschat. Alle delen behalve het rode vruchtvlees zijn giftig, en gedroogd snoeiafval is even dodelijk als vers blad. Voor paarden en rundvee gaat het om verrassend kleine hoeveelheden. Grenst je tuin aan een weiland, kies dan haagbeuk of liguster, en gooi snoeisel van taxus nooit over de afrastering.

Wat kost een haag in vergelijking met een schutting?

Blote wortel van 60 tot 80 centimeter kost ruwweg 8 tot 20 euro per meter, afhankelijk van de soort, en taxus loopt op tot 30 tot 60 euro. Een houten schutting ligt daar flink boven, maar staat meteen op hoogte. Reken bij hout ook op verf of beits om de paar jaar, en bij een haag op één snoeibeurt per jaar en water in de eerste twee zomers.

Verder lezen

Ligt de erfgrens vast, dan is de rest van de tuin aan de beurt. Voor de indeling, de zichtlijnen en de vraag waar je terras het beste ligt, ga je verder met de gids over tuin inrichten en ontwerpen. Voor alles wat plat op de grond ligt, van graszoden tot klinkers en de fundering eronder, staat het bij elkaar in de gids over gazon, graszoden en bestrating. Alle losse artikelen over buiten vind je in het archief van de categorie Tuin.