Gids
Moestuin beginnen en je planten gezond houden
Een moestuin beginnen kost minder dan mensen denken en mislukt vaker om dezelfde paar redenen: te veel water, te weinig bodem, en planten die op de verkeerde plek staan. Wie dat rechtzet heeft in het tweede jaar al meer oogst met minder werk. Deze pagina gaat over de basis onder alles wat je kweekt, van de grond en het zaad tot de beestjes die meeëten en de dagen waarop je moet ingrijpen. Bij mij in de tuin is de grootste winst gekomen van dingen niet doen, en die overtuiging loopt door dit hele stuk heen.
De bodem doet het halve werk
Alles begint onder de grond. Een bodem met structuur houdt water vast in droge weken, laat het door in natte, en levert de mineralen waar planten hun weerstand uit halen. Het artikel over de tuin versterken met lavameel beschrijft wat fijngemalen vulkanisch gesteente daaraan toevoegt: silicium, calcium, ijzer en magnesium, die het bodemleven activeren en tekorten aanvullen zonder de belasting van kunstmest. Silicium versterkt bovendien de celwand, en een steviger blad is minder aantrekkelijk voor luis.
De goedkoopste bodemverbeteraar hoef je niet te kopen. In het stuk over blad in de borders laten liggen staat waarom die najaarslaag geen rommel is maar voer: regenwormen trekken het blad de grond in en maken er structuur van die je met zakken potgrond niet koopt. Op het gazon moet het blad weg, want daar maakt een dichte natte laag het gras binnen enkele weken geel. In de border en tussen je moestuinbakken laat je het gewoon liggen.
Zaad en planten kiezen die bij je plek passen
De helft van alle problemen ontstaat bij de aankoop. Het artikel over sterke buitenplanten kiezen zegt het onomwonden: mensen kiezen een plant omdat hij mooi bloeit, niet omdat hij past bij de plek waar hij komt te staan. Zonnige, warme grond vraagt lavendel, salvia of siergrassen, een noordkant vraagt schaduwplanten. Wie eenmaal met die volgorde werkt, hoeft veel minder te corrigeren.
Voor het groen dat elk jaar terugkomt geeft het stuk over planten die kleur en gemak combineren een bruikbare basis van vaste planten en heesters die zichzelf verjongen en de grond dichthouden, wat meteen scheelt in wieden. Zaai je zelf, kijk dan naar de herkomst van het zaad. In het artikel over biologische zaden en toekomstbestendig tuinieren staat het verschil dat het meest telt in een moestuin: gangbaar zaad heeft vaak een chemische coating tegen schimmels en plagen, biologisch zaad niet, en dat laat het bodemleven waar je op bouwt intact.
De verzorgingsfouten die de meeste schade doen
Gele bladeren zijn zelden een teken van te weinig water. Het artikel over veelvoorkomende fouten bij het onderhouden van tuinplanten zet de vier grote op een rij: te veel of te weinig water, verkeerd snoeien, verkeerd bemesten en een standplaats die niet klopt. Te vaak gieten houdt de grond langdurig nat, waardoor wortels zuurstof tekortkomen en gaan rotten. Voel daarom eerst met je vinger 5 centimeter diep in de grond voordat je de gieter pakt. Is het daar nog vochtig, dan sla je een dag over.
Het weer maakt die keuzes de laatste jaren lastiger, met lange droge periodes en daarna korte stevige buien. Het stuk over tuinieren in een ander klimaat haalt daar bruikbare principes uit: minder vaak maar dieper water geven, meer schaduw maken en planten kiezen die tegen droogte kunnen, zoals je dat in warmere streken al veel langer doet. Je hoeft geen mediterrane tuin te maken, je moet alleen de gewoontes overnemen die daar werken.
Plagen en onkruid zonder spuitbus
Bladluis en spint zijn de twee die je bijna zeker tegenkomt. Luis herken je aan groepjes op jonge scheuten en aan plakkerige honingdauw die mieren aantrekt, spint aan gele stipjes en fijne spinseldraden. In het artikel over luis en spint natuurlijk bestrijden gaat de aandacht naar de natuurlijke vijanden: lieveheersbeestjes, gaasvliegen en sluipwespen voor luis, roofmijten voor spint, en het weren van mieren omdat die de luizen juist beschermen. Bij kleine aantastingen is afspoelen met water of een zachte oplossing groene zeep vaak genoeg.
Voor onkruid circuleert één advies dat je beter kunt laten liggen. Het stuk over onkruid bestrijden met azijn legt uit dat dit in Nederland gewoon verboden is: azijn als bestrijdingsmiddel valt onder de regels voor gewasbeschermingsmiddelen, en alleen middelen met een toelating van het Ctgb mogen worden gebruikt. Schoffelen, mulchen en heet water zijn de alternatieven die wel mogen en die je bodem niet verzuren.
De beste plaagbestrijding woont gratis in je tuin. Het artikel over een tuin die veilig is voor vogels laat zien hoeveel insecten mezen en merels wegwerken als je ze voer, water en nestgelegenheid biedt. Ook de bewoner waar de meeste mensen van gruwen verdient een plek: het stuk over de spin in je achtertuin zet die diversiteit in perspectief. Elk web tussen je bonenstokken is een val die jij niet hoeft te zetten.
Je oogst beschermen
Zodra de eerste bessen kleuren, weten de merels het eerder dan jij. Het artikel over je oogst beschermen met een vogelnet geeft de praktische regels: hang het net zodra het fruit begint te kleuren en niet pas als er schade is, reken 30 tot 50 centimeter overlap aan alle kanten, en houd het net bij fruitbomen op afstand van het fruit in plaats van strak eromheen. Een kleinere maaswijdte beschermt beter tegen kleine vogels, een grotere is handzamer en laat meer licht door.
Niet alle oogst komt uit een bak. In maart, als de temperatuur rond de acht à negen graden schommelt, komt de sapstroom in de berk op gang. Het stuk over berkensap tappen beschrijft de takmethode en de stammethode, en de belangrijkste regel erbij: stop zodra de eerste blaadjes verschijnen, want vanaf dat moment heeft de boom zijn eigen sap nodig.
Veilig werken in de tuin
Eén waarschuwing die in geen enkele moestuingids mag ontbreken. Het artikel over giftige planten bij aanraking gaat over reuzenberenklauw en andere fototoxische soorten: hun sap maakt de huid extreem gevoelig voor UV-licht, waardoor je na een zonnige middag pijnlijke blaren en langdurige littekens kunt overhouden. Krijg je het sap op je huid, was de plek dan direct met water en zeep en houd hem minstens een week uit de zon. Trek bij het verwijderen lange mouwen, handschoenen en een bril aan.
Wat je in de schuur wilt hebben
- Een schoffel met een scherp blad en een handschoffel voor tussen de rijen
- Stevige tuinhandschoenen, plus een paar lange voor doornige klussen
- Een gieter met broeskop en bij voorkeur een regenton van 200 liter
- Vogelnet met bijpassende stokken of bogen, en tentharingen om het vast te zetten
- Compost of goed verteerde mest, aangevuld met lavameel voor de mineralen
- Plantenlabels en een potlood, want in juni weet niemand meer wat er in rij drie stond
Gereedschap en gaas haal je bij de bouwmarkt of Welkoop, zaad en plantgoed bij het tuincentrum of rechtstreeks bij een biologische zaadleverancier. Compost is bij veel gemeentelijke milieustraten gratis of goedkoop af te halen als je zelf een aanhanger regelt.
Het tuinjaar in maanden
| Maand | Wat er te doen is |
|---|---|
| Maart | Bodem losmaken, compost doorwerken, berkensap tappen tot het eerste blad |
| April | Zaaien en uitplanten, eerste luizen controleren op jonge scheuten |
| Mei | Na de laatste nachtvorst vorstgevoelige planten naar buiten, steunen zetten |
| Juni | Water geven op gevoel en niet op schema, netten klaarleggen |
| Juli | Oogsten, schoffelen bij droog weer, spint controleren op de onderkant van blad |
| Augustus | Doorplukken, mulchen tegen uitdroging, water geven in de vroege ochtend |
| September | Late oogst, zieke resten afvoeren, groenbemester zaaien op lege plekken |
| Oktober en november | Blad in de borders laten liggen, gereedschap schoonmaken en oliën |
| December tot februari | Zaad bestellen, teeltplan maken, vogels bijvoeren |
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn planten te veel of te weinig water krijgen?
Voel met je vinger 5 centimeter diep in de grond in plaats van naar het blad te kijken. Voelt het daar vochtig, dan wacht je. Slappe, gele bladeren en een blijvend natte bodem wijzen op wortelrot door te veel water, verdroogde en hangende bladeren op het omgekeerde. Geef liever twee keer per week royaal water dan elke dag een scheutje, want dan wortelen planten dieper.
Mag ik azijn gebruiken tegen onkruid op mijn pad?
Nee. Het gebruik van azijn als onkruidbestrijder is in Nederland verboden onder de regels voor gewasbeschermingsmiddelen, en je riskeert een boete. Alleen middelen met een toelating van het Ctgb mogen als bestrijdingsmiddel worden ingezet. Schoffelen bij droog weer, een laag mulch of kokend water uit de pan werken prima en beschadigen je bodemleven niet.
Wat doe ik het eerst tegen bladluis?
Spoel de aangetaste scheuten af met een harde straal water of een zachte oplossing groene zeep en houd mieren weg, want die beschermen de luizen om de honingdauw. Zorg daarnaast voor bloeiende planten die lieveheersbeestjes, gaasvliegen en sluipwespen aantrekken. Bij hardnekkige aantasting op kasplanten kun je natuurlijke vijanden gericht uitzetten in plaats van te spuiten.
Moet ik in het najaar alles opruimen?
Zieke plantenresten wel, en die gaan niet op de composthoop. Gezond blad in de borders laat je liggen: wormen werken het de grond in en dat verbetert de structuur meer dan een zak potgrond. Op het gazon haal je het blad juist weg, omdat een dichte natte laag het gras binnen enkele weken geel maakt. Onkruid verwijder je nu, voordat het zaad in maart alsnog opkomt.
Welke planten zijn gevaarlijk om aan te raken?
Reuzenberenklauw is de bekendste. Het sap bevat furocoumarinen, die de huid overgevoelig maken voor UV-licht, waardoor na zonlicht blaren en brandwonden kunnen ontstaan. Ook andere fototoxische soorten werken zo. Was contact direct met water en zeep, houd de plek een week uit de zon, en verwijder deze planten altijd met handschoenen, lange mouwen en een bril op.
Verder lezen
Wil je naast groente ook bloemen kweken om te snijden, dan sluit de gids over de pluktuin en snijbloemen naadloos aan op de bodem en het zaaiwerk dat je hier al doet. De stap van eigen oogst naar minder verspilling en minder chemie in de rest van het huishouden staat in de gids duurzaam huishouden. Alle losse artikelen over planten, plagen en tuinonderhoud vind je terug in de categorie Tuin.