Beuk, haagbeuk, liguster of taxus: welke haag past bij jouw tuin

September is het moment waarop ik in mijn tuin ga meten. Niet omdat er dan iets de grond in moet, maar omdat de bestelperiode voor haagplanten met blote wortel nu begint en de levering vanaf november komt. Wie in maart pas bedenkt dat die schutting eigenlijk een haag had moeten zijn, betaalt het dubbele voor planten in pot en heeft een minder goede aanslag. De keuze die je nu maakt, staat er over vijftien jaar nog, dus het loont om verder te kijken dan wat er toevallig bij het tuincentrum op een pallet staat.

De vier soorten hieronder zie je in vrijwel elke Nederlandse voortuin, en ze verschillen op precies die punten waar je later spijt van krijgt of blij mee bent: hoe snel ze groeien, hoe vaak je de heggenschaar erin moet zetten, of ze in de winter dicht blijven, en wat ze aan de tuin teruggeven aan vogels en insecten.

De vier veelgebruikte haagplanten naast elkaar

Soort	Blad in de winter	Groei per jaar	Planten per meter	Snoeien	Grond en licht	Prijs per meter (60 tot 80 cm, blote wortel)	Waarde voor dieren
Beuk (Fagus sylvatica)	Houdt het bruine blad vast tot het voorjaar	30 tot 50 cm	4 stuks	Eén keer, eind juni	Wil goed doorlatende grond, verdraagt geen natte voeten, zon tot halfschaduw	Ongeveer 12 tot 20 euro	Redelijk, beukennootjes en veel schuilgelegenheid
Haagbeuk (Carpinus betulus)	Houdt een deel van het blad vast, iets minder dicht dan beuk	30 tot 50 cm	4 stuks	Eén keer, eind juni, bij snelle groei nog een keer in september	Verdraagt zware klei en nattere grond, zon tot schaduw	Ongeveer 10 tot 18 euro	Goed, zaadjes in de winter en veel nestgelegenheid
Liguster (Ligustrum ovalifolium)	Blijft in zachte winters groen, laat blad vallen bij strenge vorst	40 tot 60 cm	4 tot 5 stuks	Twee tot drie keer per seizoen	Vrijwel elke grond, zon tot schaduw, ook langs de weg	Ongeveer 8 tot 15 euro	Goed, bloeit als je hem laat, bessen zijn giftig voor mensen
Taxus (Taxus baccata)	Blijft het hele jaar donkergroen en dicht	15 tot 25 cm	3 tot 4 stuks	Eén keer, eind augustus	Alles behalve blijvend natte grond, zon tot diepe schaduw	Ongeveer 30 tot 60 euro	Goed voor vogels, maar alle delen behalve het rode vruchtvlees zijn giftig voor mens en vee

Die prijzen zijn een richting en geen belofte. Ze verschillen per kwekerij, per maat en per seizoen, en een grotere maat loopt hard op. Bij een boomkwekerij of een gespecialiseerde haagkwekerij koop je blote wortel per stuk in het plantseizoen, bij het tuincentrum staan vooral planten in pot, en die zijn het hele jaar te planten maar kosten twee tot drie keer zoveel per meter.

Waarom ik zelf bijna altijd bij haagbeuk uitkom

Beuk is de mooiste van de vier, daar hoef ik niet omheen te draaien. Die koperbruine winterkleur waar de zon doorheen schijnt is met niets te vervangen. Maar beuk is ook de kieskeurigste: op zware, natte klei staat hij binnen drie jaar te kwakkelen en verlies je hier en daar een plant, en niets is lelijker dan een haag met gaten. Haagbeuk ziet er van een meter afstand vrijwel hetzelfde uit, groeit op grond waar beuk het opgeeft, en kost minder. In een tuin die in de winter nat blijft staan is dat geen concessie maar gewoon de betere plant.

Taxus is de enige van de vier die in januari nog een echte muur is, en dat is precies waarvoor mensen hem kiezen. Hij is alleen traag en duur, en die twee dingen hangen samen. Voor een haag van tien meter zit je zo op het driedubbele van haagbeuk, en je wacht vier jaar langer voordat hij dicht is. Heb je vee in de buurt, paarden vooral, laat taxus dan staan waar hij staat: de naalden zijn ook gedroogd nog dodelijk giftig voor paarden en rundvee, en dat gaat om verrassend kleine hoeveelheden.

Wat ik zelden aanraad is laurierkers, terwijl die in het tuincentrum vooraan staat en het snelst een scherm oplevert. Hij groeit tot een meter per jaar, wat betekent dat je er drie keer per zomer met de snoeischaar doorheen moet en dat de zijkanten binnen vijf jaar de helft van je pad opeten. De grote bladeren beschadigen bovendien lelijk onder een heggenschaar en blijven maandenlang bruin aan de plant hangen. Snelheid is bij een haag zelden de eigenschap waar je vijftien jaar later blij mee bent.

Wat een haag oplevert wat een schutting niet doet

Een haag is de enige erfafscheiding die tegelijk nestgelegenheid, schuilplaats en voedsel is. In een dichte haagbeuk zitten in mei merels en heggenmussen, en in de winter hangen er koolmezen tussen wat er aan zaad is blijven zitten. Laat je een stuk liguster bloeien in plaats van het strak te scheren, dan zit die bloei vol vliegen, zweefvliegen en vlinders, want liguster is een van de weinige haagplanten die in juli nectar geeft. De Vlinderstichting houdt bij welke beplanting in een tuin werkelijk vlinders trekt, en de rode draad is steeds hetzelfde: bloei in de zomer, luwte, en niet alles tegelijk kortwieken.

Dat botst met de wens om alles strak te houden, en die spanning los je op door niet de hele haag hetzelfde te behandelen. Bij mij is de haag aan de straatkant netjes geschoren en mag het stuk achterin, langs de composthoop, gewoon bloeien en uitgroeien. Wie de haag vooral als manier ziet om meer beslotenheid in de tuin te maken, heeft aan die twee snelheden meestal genoeg.

Van bestellen tot planten

Meet eerst de lengte en reken uit hoeveel planten je nodig hebt met de kolom hierboven, en bestel dan meteen twee tot drie planten extra. Die zet je ergens achterin de tuin in een rij als reserve, zodat je bij uitval in jaar twee een plant van dezelfde leeftijd en dikte kunt bijzetten. Een jonge plant tussen vier jaar oude buren gaat het namelijk verliezen.

Planten met blote wortel kan vanaf half november tot ongeveer half maart, zolang het niet vriest en de grond niet verzadigd is. Graaf geen losse gaten maar een sleuf van ongeveer 40 centimeter breed en 40 diep, meng de uitgegraven grond met een schep goed verteerde compost, en zet de planten op dezelfde diepte als ze op de kwekerij stonden, wat je ziet aan de kleurovergang op de stam. Aandrukken, ruim water geven ook als het regent, en de eerste zomer echt blijven gieten. De meeste haagplanten die het niet halen, gaan dood in juli van het eerste jaar, niet in de winter.

Snoei het eerste jaar de zijkanten wel en de bovenkant niet, tot de haag op de hoogte staat die je wilt. En houd de haag onderin breder dan bovenin, met een paar centimeter verschil per meter hoogte. Dat is de meest gemaakte fout bij het onderhoud van tuinplanten die ik tegenkom: een haag die bovenaan breder is dan onderaan, waardoor de onderste dertig centimeter geen licht meer krijgt en kaal wordt. Kaal onderin krijg je bij beuk en haagbeuk nauwelijks meer dicht, en dat is precies het stuk waar je de haag voor had geplant.

Wil je er nog iets bij, dan werkt een strook lage beplanting voor de haag beter dan losse plukjes ertussen. Combinaties met lavendel langs een haag doen het goed zolang de haag zelf de lavendel niet uit de zon zet, dus houd aan de zuidkant minstens zestig centimeter afstand.