Meeldauw, roest of bladvlekken herkennen op je planten

Half augustus tot ver in oktober is het seizoen van de vlekken. Warme dagen, koele nachten, dauw die tot laat in de ochtend op het blad blijft staan: dat is precies wat schimmels nodig hebben. En dan sta je in de tuin met een blad in je hand en de vraag of dit nu erg is.

Meestal is het dat niet. Maar het scheelt of je meeldauw hebt, roest of een bladvlekkenziekte, want de aanpak verschilt en de gevolgen ook. Hieronder staat wat je ziet, wat het waarschijnlijk is en wat je er dan mee doet.

Van symptoom naar oorzaak

Wat je ziet	Waarschijnlijk	Wat je doet
Witte, poederige aanslag bovenop het blad, alsof er meel over is gestrooid. Veegt deels weg met je vinger	Echte meeldauw	Aangetast blad wegknippen, luchtiger zetten, water aan de voet geven en niet over het blad
Vaalgrijze tot paarsige vlekken bovenop, en aan de onderkant van het blad een vilterig, grijs waas	Valse meeldauw	Alles aangetast weghalen en niet composteren, planten uit elkaar zetten, in natte perioden geen bovenlangs water
Kleine oranje, roestbruine of gele bultjes aan de onderkant van het blad, met gele vlekjes aan de bovenkant	Roest	Blad direct verwijderen, restanten in het najaar volledig opruimen, ruimer planten
Ronde tot hoekige bruine of zwarte vlekken met een gele rand, vaak eerst onderaan de plant	Bladvlekkenziekte	Aangetast blad weghalen, water aan de voet geven, plant niet extra bemesten in het najaar
Zwarte vlekken op rozenblad met rafelige randen, blad valt daarna geel af	Sterroetdauw	Blad opruimen tot op de grond, in het voorjaar terugsnoeien, resistente rassen kiezen
Kleverig, glanzend blad met daarop een zwarte, roetachtige laag	Roetdauw op honingdauw van luizen	Niet de schimmel bestrijden maar de luizen, en die verdwijnen meestal vanzelf
Blad verkleurt tussen de nerven geel, nerven blijven groen	Geen ziekte maar een tekort, vaak ijzer bij te hoge pH	Gieten met regenwater, zure grond of compost aanvullen
Bruine, verdroogde bladranden bij verder gezond blad	Geen ziekte maar droogte- of zoutschade	Dieper en minder vaak gieten, mulchen, niet overbemesten

De twee meeldauwen zijn niet hetzelfde

Dit is de verwarring die ik het vaakst tegenkom. Echte meeldauw zit bovenop het blad en komt op in warm, droog weer met vochtige nachten. Valse meeldauw zit aan de onderkant en komt juist op bij aanhoudende nattigheid. De namen suggereren familie, maar het zijn heel verschillende organismen.

Het verschil is belangrijk omdat het gevolg verschilt. Echte meeldauw is vooral lelijk. Je courgette, je phlox of je aster bloeit gewoon door en gaat er niet aan dood. Valse meeldauw daarentegen kan een aanplant van basilicum of een vak eenjarigen in een week slopen, en die komt terug in de grond.

Bij echte meeldauw is mijn eerlijke advies: doe niet zo veel. Knip het ergste blad eraf, gooi het bij het gft en laat de plant verder met rust. Eind september is de plant toch klaar met zijn seizoen. Ik zie mensen in augustus nog spuiten tegen meeldauw op phlox die over drie weken toch wordt teruggeknipt, en dat is verspilde moeite. Dat de tuin er in de nazomer wat sjofel bij ligt, hoort erbij.

Roest is de enige die ik echt serieus neem

Roest herken je door het blad om te draaien. De oranje bultjes zijn sporenhoopjes, en die stuiven bij aanraking. Dat is precies waarom je aangetast blad niet moet laten liggen: je verspreidt het over de hele border.

Roest komt veel voor op stokrozen, geraniums, look, prei en op sommige rozen. Bij stokrozen is het bijna onvermijdelijk, en de plant leeft ermee. Maar bij een pluktuin waar je blad meeneemt in een boeket, wil je die sporen niet in huis. Knip aangetast blad weg zodra je het ziet, doe het in een gesloten zak bij het restafval en niet op de composthoop, en ruim in het najaar echt alles op.

Dat najaarsopruimen is bij roest de enige maatregel die werkelijk werkt, want de schimmel overwintert op dood blad en op de stengelvoet. Bij een pluktuin hoort dat sowieso bij het winterklaar maken, en hoe je dat doet zonder de bodem kaal achter te laten, staat in pluktuin winterklaar maken.

Wat vrijwel altijd de echte oorzaak is

Bij bijna elke schimmel in de tuin komt het op drie dingen neer: te dicht op elkaar, te lang nat blad, en te veel stikstof.

Te dicht op elkaar betekent dat lucht niet tussen de planten door kan en het blad na een regenbui uren nat blijft. Bij het uitzoeken van een border wordt de eindmaat van een vaste plant standaard onderschat, want een pol die het eerste jaar verloren staat, staat het derde jaar te knus. Bij zaaien is uitdunnen de meest overgeslagen handeling in de tuin.

Te lang nat blad heeft vaak met gieten te maken. Water met een broes over de planten heen is snel, en het is ook de beste manier om schimmelsporen van blad naar blad te spatten. Geef water aan de voet van de plant, in de ochtend, en liever een keer flink dan elke dag een beetje.

Te veel stikstof geeft snel, zacht, waterig blad, en dat is precies wat schimmels het makkelijkst binnendringen. Kunstmest met een hoog stikstofgehalte in juli of augustus is daarom geen goed idee. Compost en gesteentemeel doen op de lange termijn meer, en die aanpak past bij hoe je zonder chemie kweekt, zoals in duurzaam bloemen kweken zonder plastic en chemie.

Wat ik wel en niet in de tuin haal

Ik gebruik geen bestrijdingsmiddelen tegen schimmels, ook geen middelen die als natuurlijk in de schappen staan. Melk met water, bakpoeder, knoflookextract: het werkt in het beste geval iets, in laboratoriumomstandigheden, op planten die je elke week behandelt. In een gewone tuin met een gewone week is het resultaat verwaarloosbaar en zit je vooral tijd te besteden aan iets wat het seizoen toch oplost.

Wat wel werkt is de saaie kant: ruimte geven, water aan de wortel, gezonde grond, en resistente rassen kiezen bij de aankoop. Zaadcatalogi vermelden dat tegenwoordig gewoon. Bij zinnia’s bijvoorbeeld scheelt de rassenkeuze enorm in hoeveel meeldauw je in september hebt, en welke rassen dat zijn, komt langs in zo kweek je zinnia’s voor een overvloedige pluktuin.

Wanneer je een plant weghaalt

Zelden. Een vaste plant die elk jaar in augustus meeldauw krijgt, staat waarschijnlijk op de verkeerde plek, en verplanten in het najaar lost meer op dan wegdoen. Weghalen doe ik alleen als de plant twee jaar achter elkaar niet meer tot bloei komt, of bij valse meeldauw in een groep eenjarigen, want die verspreidt zich te snel om er nog iets aan te doen.

En verder: kijk in oktober nog eens. Negen van de tien vlekken die je in september zorgen baarden, zijn dan met het blad meegegaan naar de composthoop, en de plant staat in mei weer schoon te lopen. Een tuin is geen operatiekamer.